Η πομπή των Παναθηναίων μέσα από τη ζωφόρο του Παρθενώνα
Φανταστείτε ολόκληρη την Αθήνα σε κίνηση: ιππείς και άρματα, μουσικούς, γέροντες και νεαρές γυναίκες, όλους να ανεβαίνουν προς την Ακρόπολη για να τιμήσουν τη θεά Αθηνά. Αυτή ήταν η πομπή των Παναθηναίων, το αποκορύφωμα της μεγαλύτερης γιορτής της πόλης, και σκαλίστηκε σε μάρμαρο γύρω από τον ίδιο τον Παρθενώνα.
Η γιορτή που ένωνε μια πόλη
Κάθε τέσσερα χρόνια, από το 566 π.Χ. και μετά, η Αθήνα γιόρταζε τα Μεγάλα Παναθήναια, μια μεγαλειώδη γιορτή για τα γενέθλια της Αθηνάς και για την πόλη που προστάτευε. Στο κέντρο της βρισκόταν ένα μόνο δώρο: ένας νέος πέπλος, ένα ένδυμα υφασμένο επί πολλούς μήνες από μια επιλεγμένη ομάδα Αθηναίων γυναικών. Η πομπή τον μετέφερε στην Ακρόπολη, όπου προσφερόταν στο αρχαίο άγαλμα της Αθηνάς. Η γιορτή ήταν ανοιχτή στους Αθηναίους πολίτες και ένωνε την πόλη σε κοινή υπερηφάνεια και ευσέβεια.
Η πομπή των Παναθηναίων σκαλισμένη στην πέτρα
Για να στεφανώσει τον Παρθενώνα, ο γλύπτης Φειδίας σχεδίασε μια συνεχή ανάγλυφη ταινία που έτρεχε στο πάνω μέρος του εσωτερικού τοίχου του ναού. Είχε μήκος περίπου 160 μέτρα και ύψος περίπου ένα μέτρο. Δύο ρεύματα μορφών ξεκινούσαν από τη νοτιοδυτική γωνία και κινούνταν σε αντίθετες κατευθύνσεις, για να συναντηθούν τελικά πάνω από την ανατολική είσοδο.
Σε όλο της το μήκος η ζωφόρος δείχνει την πομπή με εξαιρετική ποικιλία: ιππείς που συγκρατούν τα άλογά τους, άρματα σε κίνηση, βοηθούς που οδηγούν βόδια και πρόβατα για θυσία, υδροφόρους, μουσικούς, γέροντες και νεαρές γυναίκες με προσφορές. Στην κορύφωση, πάνω από την ανατολική πόρτα, ο νέος πέπλος διπλώνεται και προσφέρεται, ενώ τον παρακολουθούν οι καθισμένοι θεοί του Ολύμπου, απεικονισμένοι μεγαλύτεροι από τους θνητούς γύρω τους.
Το νόημα πίσω από το μάρμαρο
Αυτό που κάνει τη ζωφόρο αξιοσημείωτη είναι το θέμα της. Η γλυπτική των ναών έδειχνε συνήθως μύθους και θρύλους, εδώ όμως, ασυνήθιστα, τον κεντρικό ρόλο παίζουν απλοί Αθηναίοι. Ορισμένοι μελετητές έχουν μάλιστα προτείνει έναν κρυφό φόρο τιμής στους άνδρες που έπεσαν στη μάχη του Μαραθώνα. Όποια κι αν ήταν η πλήρης πρόθεση, το μήνυμα είναι σαφές: πρόκειται για έναν εορτασμό της ίδιας της πόλης, των πολιτών της, της ευσέβειάς της και της πολιτικής της υπερηφάνειας. Στην εποχή της η ζωφόρος ήταν ζωγραφισμένη με χρώματα και είχε χάλκινα ηνία και λεπτομέρειες, εκθαμβωτική ψηλά στον τοίχο.
Πού βρίσκεται σήμερα η ζωφόρος
Τα σωζόμενα γλυπτά είναι σήμερα μοιρασμένα ανάμεσα στο Μουσείο Ακρόπολης στην Αθήνα και στο Βρετανικό Μουσείο στο Λονδίνο, όπου είναι γνωστά ως Parthenon Marbles. Βλέποντάς την λίθο προς λίθο, είναι δύσκολο να συλλάβει κανείς την πομπή ως ένα ενιαίο, ζωντανό γεγονός. Το Μουσείο Ακρόπολης κάνει εξαιρετική δουλειά παρουσιάζοντας τα εναπομείναντα κομμάτια της ζωφόρου στην αρχική τους θέση. Αξίζει οπωσδήποτε μια επίσκεψη!
Δείτε την πομπή των Παναθηναίων να ζωντανεύει
Εδώ μπαίνει το TimeLens. Στην Ακρόπολη βλέπετε την πομπή των Παναθηναίων αποκατεστημένη γύρω σας στο αποκορύφωμά της, τη στιγμή που η πόλη συγκεντρώνεται για να τιμήσει τη θεά της, αντί για σκόρπια θραύσματα σε μακρινές αίθουσες.
Θέλετε να μας στηρίξετε σε αυτό το έργο για την Αθήνα; Μπορείτε να το κάνετε με λίγα ευρώ τον μήνα μέσω του Patreon.
