Ο κήπος του περιστυλίου του Δομιτιανού: πολυτέλεια και παράνοια στον Παλατίνο
Στην καρδιά του ανακτόρου του Δομιτιανού βρίσκεται η μεγάλη του αυλή, το περιστύλιο, ένας κήπος που περιβάλλεται από όλες τις πλευρές από μια στεγασμένη κιονοστοιχία. Η ανασύνθεση 360° του TimeLens για τον κήπο του περιστυλίου του Δομιτιανού δείχνει τόσο την είσοδο όσο και το κέντρο του, και οι δύο όψεις μαζί αφηγούνται μια ιστορία υπερβολικής ομορφιάς χτισμένης δίπλα σε πραγματικό φόβο.
Μάρμαρο για να αντανακλά έναν δολοφόνο
Στην κιονοστοιχία κοντά στην είσοδο, ένας τοίχος είναι επενδυμένος με πέτρα από την Καππαδοκία, στη σημερινή Τουρκία, γυαλισμένη, σύμφωνα με τις αρχαίες πηγές, ώσπου να λάμπει σαν καθρέφτης. Ο λόγος δεν ήταν μόνο αισθητικός. Στα ταραγμένα τελευταία χρόνια της βασιλείας του, ο Δομιτιανός λέγεται ότι παρακολουθούσε αυτή τη γυαλιστερή πέτρα στις κιονοστοιχίες, για να δει αν κάποιος πλησίαζε από πίσω για να τον χτυπήσει. Οι αρχαίοι συγγραφείς τον περιγράφουν όλο και πιο καχύποπτο όσο προχωρούσε η βασιλεία του, τόσο καχύποπτο που οι πιο κοντινοί του άνθρωποι άρχισαν να φοβούνται ότι θα ήταν οι επόμενοι που θα εξορίζονταν ή θα σκοτώνονταν. Έδρασαν πρώτοι και τον δολοφόνησαν στο ίδιο του το υπνοδωμάτιο: μια παράνοια που αυτοεκπληρώθηκε.
Ένας κήπος από ολόκληρα δάση
Ο κήπος της αυλής ήταν ξακουστός στην εποχή του. Οι ποιητές Στάτιος και Μαρτιάλης και ο βιογράφος Πλούταρχος θεώρησαν όλοι ότι άξιζε να γράψουν γι' αυτόν, και αυτό που τους εντυπωσίαζε δεν ήταν μόνο ο κήπος, αλλά ο τεράστιος κόπος πίσω του. Ο Δομιτιανός, μας λένε οι αρχαίες πηγές, είχε ολόκληρα δάση μόνο για να καλλιεργεί δέντρα και φυτά για τους κήπους του: όχι ένα φυτώριο ή ένα μικρό κομμάτι γης, αλλά ολόκληρα δάση για να προμηθεύουν τα πιο όμορφα διαθέσιμα δέντρα.
Οι κίονες που πλαισιώνουν την αυλή είναι απαλά ρόδινοι με κόκκινες φλέβες, λαξευμένοι από μάρμαρο porta santa που ερχόταν κυρίως από τη Χίο. Τα κιονόκρανά τους ήταν επιχρυσωμένα, και ανάμεσά τους κρέμονταν μικροί δίσκοι, τα oscilla, που γύριζαν στο αεράκι και σκόρπιζαν το φως. Το δάπεδο, όπως και οι τοίχοι, ήταν φτιαγμένο σε opus sectile, ένθετο έργο από έγχρωμη πέτρα, γυαλισμένο τόσο λεία ώστε, όπως λεγόταν, καθρεφτίζονταν μέσα του οι κίονες και ο ουρανός.
Ο άξονας ολόκληρου του ανακτόρου
Από το κέντρο της αυλής η κλίμακα γίνεται σαφής: περίπου 50 επί 60 μέτρα, όλα μέσα σε ένα σπίτι, με μια φαρδιά δεξαμενή καθαρού νερού στο κέντρο και μια κρήνη που εκτοξεύει τον πίδακά της στον ουρανό. Η αυλή βρίσκεται ακριβώς ανάμεσα στην Cenatio Iovis, τη μεγάλη αίθουσα συμποσίων, και την Aula Regia, την αίθουσα του θρόνου, ακριβώς στον ίδιο οπτικό άξονα. Ο αρχιτέκτονας Ραβίριος, που ολοκλήρωσε το ανάκτορο το έτος 92, σχεδίασε ολόκληρο το συγκρότημα γύρω από οπτικούς άξονες σαν αυτόν: πόρτες ευθυγραμμισμένες με πόρτες, ανοίγματα που πλαισιώνουν κρήνες, κάθε χώρος που οδηγεί το βλέμμα στον επόμενο.
Οι ανασκαφές έδειξαν ότι η κρήνη της αυλής ήταν οκταγωνική, με έναν λαβύρινθο χτισμένο μέσα της, που πιθανότατα χρησιμοποιούνταν για περίτεχνα υδάτινα θεάματα, τα οποία οι καλεσμένοι παρακολουθούσαν από τη σκιά της κιονοστοιχίας. Ελάχιστα σώζονται σήμερα από το περιστύλιο, αλλά το περίγραμμα αυτής της οκταγωνικής κρήνης διακρίνεται ακόμη ανάμεσα στα ερείπια του Παλατίνου.
Δείτε το περιστύλιο στην εφαρμογή TimeLens και συγκρίνετε τις δύο όψεις του, τη σκιερή είσοδο και το ανοιχτό κέντρο, και έπειτα δείτε την αίθουσα του θρόνου που βρισκόταν ακριβώς απέναντι, πέρα από το νερό. Για περισσότερα σχετικά με τις ανασκαφές στον Παλατίνο, δείτε την εγγραφή της UNESCO για το ιστορικό κέντρο της Ρώμης.
