De peristyliumtuin van Domitianus: luxe en achterdocht op de Palatijn

In het hart van het Paleis van Domitianus ligt de grote binnenplaats, het peristylium, een tuin die aan alle kanten wordt omringd door een overdekte zuilengang. De 360° reconstructie van TimeLens van de peristyliumtuin van Domitianus laat zowel de ingang als het midden zien, en samen vertellen die twee beelden een verhaal van uitbundige schoonheid naast echte angst.

Marmer om een moordenaar te weerspiegelen

In de zuilengang bij de ingang is één muur bekleed met steen uit Cappadocië, in het huidige Turkije, volgens antieke bronnen gepolijst tot hij glansde als een spiegel. De reden was niet alleen esthetisch. In de onrustige laatste jaren van zijn regering zou Domitianus in die glimmende steen hebben gekeken wanneer hij in de zuilengangen was, om te zien of iemand van achteren op hem afkwam om toe te slaan. Antieke schrijvers beschrijven hoe hij naarmate zijn regering vorderde steeds achterdochtiger werd, zo achterdochtig dat zijn naasten begonnen te vrezen dat zij de volgenden zouden zijn die verbannen of gedood werden. Zij sloegen als eersten toe en vermoordden hem in zijn eigen slaapkamer: een achterdocht die zichzelf bewaarheidde.

Een tuin gekweekt uit hele bossen

De tuin op de binnenplaats was in zijn tijd vermaard. De dichters Statius en Martialis en de biograaf Plutarchus vonden hem allemaal de moeite waard om over te schrijven, en wat hen trof was niet alleen de tuin zelf, maar de enorme moeite erachter. Domitianus bezat volgens antieke bronnen hele bossen, alleen om bomen en planten voor zijn tuinen te kweken: geen kwekerij of bescheiden lapje grond, maar complete bossen om de mooiste bomen te leveren die er te krijgen waren.

De zuilen rond de binnenplaats zijn zachtroze met rode aders, gehouwen uit marmer van het type Porta Santa, dat vooral van het Griekse eiland Chios kwam. Hun kapitelen waren verguld, en tussen de zuilen hingen kleine schijven, oscilla genoemd, die in de wind draaiden en het licht verstrooiden. De vloer was, net als de muren, gelegd in opus sectile, ingelegd werk van gekleurde steen, zo glad gepolijst dat de zuilen en de lucht erin weerspiegeld zouden zijn.

Het scharnierpunt van het hele paleis

Vanuit het midden van de binnenplaats wordt de schaal duidelijk: ongeveer 50 bij 60 meter, en dat allemaal binnen in een huis, met een breed bassin met helder water in het midden en een fontein die zijn straal de lucht in spuit. De binnenplaats ligt precies tussen de Cenatio Iovis, de grote eetzaal, en de Aula Regia, de troonzaal, op exact dezelfde zichtlijn. De architect Rabirius, die het paleis in het jaar 92 voltooide, ontwierp het hele complex rond zichtlijnen als deze: deuren in lijn met deuren, openingen die fonteinen omlijsten, elke ruimte die het oog naar de volgende leidt.

Opgravingen hebben aangetoond dat de fontein op de binnenplaats achthoekig was, met een doolhof erin gebouwd, waarschijnlijk gebruikt voor uitgebreide watershows waar gasten vanuit de schaduw van de zuilengang naar keken. Er is vandaag maar heel weinig van het peristylium over, maar de omtrek van die achthoekige fontein is tussen de ruïnes op de Palatijn nog altijd te volgen.

Zie het peristylium in de TimeLens app en vergelijk de twee beelden, de schaduwrijke ingang en het open midden, en bekijk daarna de troonzaal die recht aan de overkant van het water lag. Achtergrond over de opgravingen op de Palatijn vind je in de vermelding van het historisch centrum van Rome op de UNESCO Werelderfgoedlijst.