De Cenatio Iovis: een avond in de eetzaal van Domitianus
Een paar treden boven de grote binnenplaats van het Paleis van Domitianus ligt de eetzaal van Domitianus, bij de Romeinen bekend als de Cenatio Iovis, de eetzaal van Jupiter, koning van de goden. De naam alleen vertelt je al wat voor avonden Domitianus hier wilde houden, en de 360° reconstructie van TimeLens laat je er één in volle glorie zien.
Een zaal gebouwd rond een eigen troon
De zaal rijst hoog op, met bovenin rijen ramen die daglicht binnenlaten. Aan het uiteinde buigt de muur terug in een diepe, ronde nis, bekroond met een halve koepel. In deze apsis stonden de tafels van de keizer en zijn belangrijkste gasten, en iedereen in de zaal keek ernaar, zoals een publiek naar een toneel kijkt.
Romeinen zaten bij gelegenheden als deze niet rechtop aan tafel. Ze lagen aan op banken die per drie waren opgesteld, in de vorm van een U rond kleine ronde tafels, en de vloer zelf legt vast waar elke groep hoorde: het patroon is langs de randen van de zaal verdeeld in vakken, één voor elk stel banken. De plaats van een gast in de zaal was zijn plaats in de gunst van de keizer, en iedereen kon precies zien hoe hij erbij stond.
Een vloer gemaakt van het hele rijk
De vloer is het waard om even bij stil te staan. De grote rode panelen, goudgele banden en donkergrijze schijven zijn van marmer uit groeven in Egypte, het Griekse vasteland, het eiland Chios en Numidië in Noord-Afrika. Wie erop stond, stond op een kaart van de Romeinse macht, uitgelegd in steen. Zelfs de zuilen zijn niet helemaal wat ze lijken: sommige zijn massief graniet uit Egypte, andere zijn van beton met een dun laagje albast, in één oogopslag bijna niet uit elkaar te houden.
Aan beide kanten kwam de zaal uit op fonteinhoven, zodat koele, vochtige lucht ook in een Romeinse zomer over de gasten streek, terwijl bronzen kandelaars de zaal verlichtten naarmate de avond vorderde.
Feesten tussen de goden, of in angst voor hen
De dichter Statius dineerde hier ooit aan de tafel van de keizer en schreef daarna een gedicht over die avond, waarin hij hem vergeleek met feesten tussen de goden. Een ander verhaal, opgetekend door een geschiedschrijver ruim een eeuw later, beschrijft een veel duisterder banket: Domitianus zou eens de vooraanstaande mannen van Rome hebben uitgenodigd voor een diner waar alles zwart was, de muren, de banken, de schalen, en waar de plaats van elke gast werd aangeduid met een plaat als een grafsteen met zijn naam erop. De gasten zouden de hele avond in stille doodsangst hebben doorgebracht, ervan overtuigd dat ze de ochtend niet zouden halen, om aan het eind ongedeerd naar huis te worden gestuurd, ieder met een geschenk. Of het verhaal nu precies klopt of niet, het laat zien hoe de mannen die met Domitianus dineerden over hem gingen denken. Zijn gastvrijheid kon heel erg als een dreiging voelen.
Zie de Cenatio Iovis zelf in de TimeLens app, en bekijk daarna de fonteinzalen ernaast die haar koel hielden. Meer over Romeinse eetgewoonten lees je in het essay van het Metropolitan Museum of Art over het Romeinse banket.
