Airco uit de oudheid: de Romeinse fonteinzalen van de Palatijn

Naast de grote eetzaal van het Paleis van Domitianus liggen twee Romeinse fonteinzalen, en de reconstructie van TimeLens laat zien waarvoor ze dienden. Deze zalen bestaan dankzij de zaal ernaast: zij maakten de lange, drukke banketten van de keizer draaglijk in een Romeinse zomer.

Water in plaats van machines

Een ring van goudgele zuilen omringt elke fontein, en daarboven opent het gebouw zich zodat frisse lucht en daglicht recht op het water vallen. Rond gebeeldhouwde figuren rijzen en dalen verschillende stralen. Er zijn hier geen machines die de lucht verplaatsen, alleen water, steen, schaduw en een slim ontwerp. Het bewegende water koelt de omringende lucht af, en openingen tussen de fonteinzalen en de Cenatio Iovis laten die koelere lucht doorstromen naar de gasten in de zaal ernaast: een vorm van airco uit de oudheid.

Er was meer nodig dan goede natuurkunde om het te laten werken. De fonteinen hier, de fonteinen op de binnenplaats, de watershows in de tuinvijver en nog veel meer in het paleis waren allemaal afhankelijk van een constante aanvoer van vers water, niet eenvoudig te regelen op een heuveltop. Om het paleis van water te voorzien, bouwden Romeinse ingenieurs een speciale aftakking van de Aqua Claudia, een van de grote aquaducten van de stad.

Een zaal voor de oren net zo goed als voor de ogen

In een ronde nis hangt een kooitje aan een lange ketting, met een vogel erin. Voeg zijn zang toe aan het geklater van de fontein en de zaal wordt net zo goed een ervaring om te beluisteren als om te bekijken. Op de vloer vervangen eenvoudige stenen platen het gedessineerde marmer van de eetzaal ernaast, al hebben de muren nog steeds kleur: glanzende zwarte panelen in goudgeel, met banden van rood erboven en oranje eronder.

Je kunt je makkelijk voorstellen hoe een gast hier tussen de gangen door even naar binnen glipt, weg van de hitte, het lawaai en het waakzame oog van de keizer, om een moment bij het water te staan.

Een toevluchtsoord voor een keizer, en later voor pausen

Domitianus begreep de waarde van een koel toevluchtsoord ook ver buiten deze zaal. In de heuvels bij Castel Gandolfo en Albano, buiten Rome, had hij een tweede eigen paleis. Zo'n 15 eeuwen later werden diezelfde heuvels de zomerresidentie van de pausen, om vrijwel dezelfde reden gekozen: koele lucht boven de hitte van de stad.

Zie de fonteinzalen in de TimeLens app, samen met de eetzaal waarvoor ze dienden, en lees meer over hoe het aquaduct water naar het paleis bracht in deze studie over de watervoorziening van de Palatijn.