Η Cenatio Iovis: μια βραδιά στην αίθουσα συμποσίων του Δομιτιανού

Λίγα σκαλιά πάνω από τη μεγάλη αυλή του ανακτόρου του Δομιτιανού βρίσκεται η αίθουσα συμποσίων του Δομιτιανού, γνωστή στους Ρωμαίους ως Cenatio Iovis, η αίθουσα δείπνου του Δία, βασιλιά των θεών. Μόνο το όνομα σας λέει τι είδους βραδιές σκόπευε να οργανώνει εδώ ο Δομιτιανός, και η ανασύνθεση 360° του TimeLens σάς επιτρέπει να δείτε μία από αυτές σε όλη της τη λαμπρότητα.

Μια αίθουσα χτισμένη γύρω από τον δικό της θρόνο

Η αίθουσα υψώνεται ψηλά, με σειρές παραθύρων στο πάνω μέρος που αφήνουν να μπαίνει το φως της ημέρας. Στο βάθος ο τοίχος καμπυλώνεται σε μια βαθιά, στρογγυλή κόγχη με ημιθόλιο. Σε αυτή την αψίδα βρίσκονταν τα τραπέζια του αυτοκράτορα και των σημαντικότερων καλεσμένων του, και όλοι οι άλλοι στην αίθουσα κοίταζαν προς τα εκεί, όπως ένα κοινό κοιτάζει προς μια σκηνή.

Σε τέτοιες περιστάσεις οι Ρωμαίοι δεν έτρωγαν καθιστοί στο τραπέζι. Ξάπλωναν σε ανάκλιντρα τοποθετημένα ανά τρία, σχηματίζοντας ένα Π γύρω από μικρά στρογγυλά τραπέζια, και το ίδιο το δάπεδο καταγράφει πού ανήκε κάθε ομάδα: το σχέδιό του χωρίζεται σε τμήματα κατά μήκος των άκρων της αίθουσας, ένα για κάθε σύνολο ανάκλιντρων. Η θέση ενός καλεσμένου στην αίθουσα ήταν η θέση του στην εύνοια του αυτοκράτορα, και όλοι οι παρόντες μπορούσαν να δουν ακριβώς πού βρίσκονταν.

Ένα δάπεδο φτιαγμένο από ολόκληρη την αυτοκρατορία

Το δάπεδο αξίζει μια πιο προσεκτική ματιά. Τα μεγάλα κόκκινα φατνώματα, οι χρυσοκίτρινες ταινίες και οι σκουρόγκριζοι δίσκοι του προέρχονται από μάρμαρα που εξορύχθηκαν στην Αίγυπτο, στην ηπειρωτική Ελλάδα, στη Χίο και στη Νουμιδία της Βόρειας Αφρικής. Όποιος στεκόταν πάνω του, στεκόταν πάνω σε έναν χάρτη της ρωμαϊκής ισχύος σχεδιασμένο σε πέτρα. Ακόμη και οι κίονες δεν είναι ακριβώς αυτό που φαίνονται: μερικοί είναι από συμπαγή γρανίτη που ήρθε από την Αίγυπτο, άλλοι από σκυρόδεμα με λεπτή επένδυση αλάβαστρου, σχεδόν αδύνατο να τους ξεχωρίσει κανείς με μια ματιά.

Και από τις δύο πλευρές η αίθουσα άνοιγε σε αυλές με κρήνες, ώστε δροσερός, υγρός αέρας να φτάνει στους συνδαιτυμόνες ακόμη και μέσα στο ρωμαϊκό καλοκαίρι, ενώ χάλκινα κηροπήγια φώτιζαν την αίθουσα καθώς προχωρούσε η βραδιά.

Γιορτή ανάμεσα στους θεούς ή με φόβο απέναντί τους

Ο ποιητής Στάτιος δείπνησε κάποτε εδώ στο τραπέζι του αυτοκράτορα και έγραψε έπειτα ένα ποίημα για εκείνη τη βραδιά, παρομοιάζοντάς τη με γιορτή ανάμεσα στους θεούς. Μια άλλη ιστορία, καταγεγραμμένη από έναν ιστορικό περισσότερο από έναν αιώνα αργότερα, περιγράφει ένα πολύ πιο σκοτεινό συμπόσιο: ο Δομιτιανός φέρεται να κάλεσε κάποτε τους επιφανέστερους άνδρες της Ρώμης σε ένα δείπνο όπου όλα ήταν μαύρα, οι τοίχοι, τα ανάκλιντρα, τα πιάτα, και η θέση κάθε καλεσμένου σημειωνόταν με μια πλάκα σαν επιτύμβια στήλη με το όνομά του. Οι καλεσμένοι λέγεται ότι πέρασαν όλη τη βραδιά σε σιωπηλό τρόμο, βέβαιοι ότι δεν θα έβλεπαν το πρωί, για να σταλούν στο τέλος σπίτι τους σώοι, ο καθένας με ένα δώρο. Είτε η ιστορία είναι ακριβώς αληθινή είτε όχι, δείχνει πώς άρχισαν να βλέπουν τον Δομιτιανό οι άνδρες που δειπνούσαν μαζί του. Η φιλοξενία του μπορούσε να μοιάζει πολύ με απειλή.

Δείτε κι εσείς την Cenatio Iovis στην εφαρμογή TimeLens και έπειτα τις διπλανές αίθουσες των κρηνών που τη δρόσιζαν. Για περισσότερα σχετικά με τα ρωμαϊκά έθιμα του δείπνου, δείτε το δοκίμιο του Metropolitan Museum of Art για το ρωμαϊκό συμπόσιο.