Η Ακρόπολη στην οθωμανική εποχή: η μέρα που έφυγαν τα μάρμαρα
Φανταστείτε ότι στέκεστε στην Ακρόπολη στην οθωμανική εποχή, το 1805 για την ακρίβεια. Είναι ακριβώς το σημείο όπου, στην κλασική μας ανασύνθεση, η πομπή των Παναθηναίων έφτανε κάποτε στον Παρθενώνα σε όλη τη ζωγραφισμένη του λαμπρότητα. Δύο χιλιάδες χρόνια αργότερα, το ίδιο έδαφος αφηγείται μια πολύ διαφορετική ιστορία. Αυτό είναι το νεότερο TimeSpot μας, και είναι πλέον διαθέσιμο στην εφαρμογή TimeLens.
Ένας ερειπωμένος Παρθενώνας και μια οθωμανική πόλη
Ο Παρθενώνας μπροστά σας μοιάζει ήδη πολύ με το ερείπιο που γνωρίζουμε σήμερα, και υπάρχει ένας συγκεκριμένος λόγος γι' αυτό. Το 1687, κατά τη διάρκεια μιας ενετικής πολιορκίας, η οθωμανική φρουρά φύλαγε πυρίτιδα μέσα στον ναό. Μία μόνο οβίδα όλμου βρήκε τον στόχο της, και η έκρηξη διέλυσε το κτίριο, βάζοντας τέλος σε περισσότερα από δύο χιλιάδες χρόνια κατά τα οποία στεκόταν σχεδόν ακέραιο. Το 1805 η Ακρόπολη δεν είναι πια ένα απομονωμένο μνημείο. Είναι μια ζωντανή πόλη. Σπίτια και βοηθητικά κτίσματα καλύπτουν τον βράχο, ένα μικρό τέμενος στέκει μέσα στο σπασμένο κέλυφος του Παρθενώνα και ο μεσαιωνικός Φράγκικος Πύργος υψώνεται πάνω από την είσοδο. Άνθρωποι ζουν, δουλεύουν και προσεύχονται εδώ, ανάμεσα στα ερείπια.
Η στιγμή που αφαιρέθηκαν τα μάρμαρα
Κοιτάξτε προς τον Παρθενώνα και θα δείτε τη σκηνή που ορίζει αυτό το TimeSpot. Ένας γερανός κατεβάζει ένα γλυπτό από τον ερειπωμένο ναό: το κεφάλι ενός από τα άλογα που έσερναν το άρμα της Σελήνης, από το ανατολικό αέτωμα. Κοντά, ένας εντολοδόχος του λόρδου Έλγιν διευθύνει τις εργασίες, με λαξευμένες πλάκες της ζωφόρου και μετόπες τοποθετημένες στο έδαφος δίπλα του. Πιο πέρα, μια Καρυάτιδα, μία από τις μαρμάρινες κόρες της πρόστασης του Ερεχθείου, μεταφέρεται σε καρότσι, με τα πόδια της ακόμη στραμμένα προς τον ναό που στήριζε για περισσότερα από δύο χιλιάδες χρόνια.
Μεταξύ 1801 και 1805, ο λόρδος Έλγιν, τότε Βρετανός πρέσβης στην Οθωμανική Αυτοκρατορία, έβαλε τους εντολοδόχους του να αφαιρέσουν περίπου τα μισά από τα σωζόμενα γλυπτά του Παρθενώνα, μαζί με μια Καρυάτιδα από το Ερέχθειο και κομμάτια από άλλα κτίρια της Ακρόπολης. Τις εργασίες στην Αθήνα επέβλεπε ο ζωγράφος Giovanni Battista Lusieri. Συνολικά, περίπου δεκαπέντε μετόπες, εβδομήντα πέντε μέτρα της ζωφόρου και δεκαεπτά μορφές από τα αετώματα μεταφέρθηκαν στη Βρετανία, όπου βρίσκονται ακόμη σήμερα στο Βρετανικό Μουσείο.
Μια διαμάχη που δεν έκλεισε ποτέ
Ήδη από τότε οι αφαιρέσεις δίχασαν τις απόψεις. Ο ποιητής λόρδος Βύρων τις καταδίκασε δημόσια, ενώ άλλοι υποστήριζαν ότι επρόκειτο για πράξη διάσωσης. Δύο αιώνες αργότερα, το ζήτημα παραμένει εξίσου ζωντανό. Η Ελλάδα επιδιώκει την επανένωση των γλυπτών στο Μουσείο Ακρόπολης, που χτίστηκε με χώρο δεσμευμένο γι' αυτά, ενώ το Βρετανικό Μουσείο υποστηρίζει ότι αποκτήθηκαν νόμιμα και ότι ο βρετανικός νόμος εμποδίζει τη μόνιμη επιστροφή τους. Το ζήτημα τέθηκε ξανά στην UNESCO το 2026. Δεν επιχειρήσαμε να λύσουμε αυτή τη διαμάχη εδώ. Στόχος μας ήταν να δείξουμε τη στιγμή όσο πιο πιστά επιτρέπουν οι ιστορικές πηγές και να σας αφήσουμε να τη δείτε με τα μάτια σας. Γιατί, είτε πιστεύετε ότι κλάπηκαν είτε ότι πάρθηκαν νόμιμα, ήταν μια ιστορική στιγμή.
Θεμελιωμένο στην έρευνα
Όπως όλες οι ανασυνθέσεις μας για την Αθήνα, αυτό το TimeSpot βασίζεται σε ένα αρχιτεκτονικό μοντέλο του Δημήτρη Τσαλκάνη, με την υποστήριξη του καθηγητή Χρύσανθου Κανελλόπουλου. Για αυτή τη σκηνή ήταν απαραίτητα σχέδια, χαρακτικά και αφηγήσεις ταξιδιωτών των αρχών του 19ου αιώνα, που μας επέτρεψαν να τοποθετήσουμε με βεβαιότητα τα κτίρια, το τέμενος και την ίδια την αφαίρεση. Προστίθεται στη διαρκώς διευρυνόμενη ανασύνθεσή μας της Ακρόπολης, δίπλα στην κλασική Ακρόπολη και τη ρωμαϊκή εποχή, όλες ιδωμένες από το ίδιο σημείο.
Δείτε το με τα μάτια σας
Η Ακρόπολη στην οθωμανική εποχή είναι πλέον στην εφαρμογή TimeLens, τόσο σε iOS όσο και σε Android. Σταθείτε εκεί όπου περνούσε κάποτε η πομπή των Παναθηναίων και γίνετε μάρτυρες του ίδιου εδάφους το 1805, καθώς μια καθοριστική στιγμή στην ιστορία του Παρθενώνα εκτυλίσσεται γύρω σας.
Δημιουργούμε αυτές τις ανασυνθέσεις μαζί με μουσεία, ιστορικούς και υποστηρικτές που πιστεύουν ότι το παρελθόν αξίζει να το ξαναδούμε. Αν θέλετε να μας βοηθήσετε να ανασυνθέσουμε περισσότερα, μπορείτε να μας στηρίξετε στο Patreon. Και αν εκπροσωπείτε ένα μουσείο ή έναν χώρο πολιτιστικής κληρονομιάς, θα χαρούμε πολύ να επικοινωνήσετε μαζί μας (στείλτε μας email στο hello@timelens.eu).
