Ήταν πραγματικά το Ερέχθειο χαρέμι;
Είναι μία από τις πιο επαναλαμβανόμενες ιστορίες για την Ακρόπολη. Αφού οι Οθωμανοί κατέλαβαν την Αθήνα, έτσι λέει η ιστορία, μετέτρεψαν το Ερέχθειο, τον κομψό ναό που φρουρούν οι έξι Καρυάτιδες, σε χαρέμι για τις γυναίκες του διοικητή της φρουράς. Θα τη βρείτε σε ταξιδιωτικούς οδηγούς, σε κείμενα ξεναγήσεων και παντού στο διαδίκτυο. Υπάρχει μόνο ένα πρόβλημα. Τα τεκμήρια γι' αυτήν είναι εντυπωσιακά ισχνά.
Η ιστορία που όλοι επαναλαμβάνουν
Επί γενιές η ιστορία του χαρεμιού λέγεται ως απλό γεγονός: ο ναός των κορών ξαναφανταζόμενος ως τόπος απομονωμένων γυναικών, μια εξωτική υποσημείωση στον κλασικό χώρο. Επαναλαμβάνεται τόσο συχνά που μοιάζει δεδομένη. Το κτίριο σίγουρα χρησιμοποιήθηκε κατά την οθωμανική περίοδο. Η Ακρόπολη ήταν μια οχυρωμένη φρουρά, το ίδιο το φρούριο που πολιόρκησαν οι Ενετοί το 1687, και ο διοικητής ζούσε στον βράχο, με το Ερέχθειο ως μέρος της κατοικίας του. Το άλμα όμως από την κατοικία στο χαρέμι είναι εκεί όπου αρχίζουν τα προβλήματα.
Τι βρήκε στην πραγματικότητα η έρευνα
Ένας κλασικός αρχαιολόγος του Πανεπιστημίου της Ουτρέχτης, ο Janric van Rookhuijzen, θέλησε να εντοπίσει την πηγή της ιστορίας. Μελέτησε τις σχετικές πηγές της οθωμανικής περιόδου, μεταξύ αυτών και τουρκικές πηγές που είχαν ελάχιστα μελετηθεί, και δεν βρήκε κανένα σύγχρονο τεκμήριο ότι το κτίριο ήταν χαρέμι. Οι πρώτοι ισχυρισμοί, όπως έδειξε, προέρχονταν από δύο ταξιδιώτες του 17ου αιώνα, έναν Γάλλο και έναν Άγγλο, που δημοσίευσαν δημοφιλή βιβλία περιγράφοντας ένα χαρέμι, παρότι προφανώς δεν είδαν ποτέ το εσωτερικό του κτιρίου, και οι αφηγήσεις των οποίων μάλιστα αλληλοαναιρούνται.
Από πού προήλθε ο μύθος
Αν όχι από τις πηγές, τότε από πού; Ο Van Rookhuijzen υποστηρίζει ότι το χαρέμι γεννήθηκε από τη δυτική γοητεία για τον οθωμανικό κόσμο, την ίδια φαντασία που απεικόνιζε τα χαρέμια ως μυστηριώδεις, αισθησιακούς, κρυφούς τόπους. Ένας ερειπωμένος κλασικός ναός που υποτίθεται ότι έγινε χαρέμι ήταν μια ιστορία που κολάκευε τις ευρωπαϊκές προκαταλήψεις για τους Τούρκους πολύ περισσότερο από όσο περιέγραφε κάτι αληθινό.
Γιατί έχει σημασία ένας μικρός μύθος
Μπορεί να ακούγεται σαν μια μικρή διόρθωση, αλλά οι ιστορίες που λέμε διαμορφώνουν το πώς αντιμετωπίζουμε τους τόπους. Η εικόνα των Οθωμανών ως αδιάφορων, εξωτικών κατακτητών βοήθησε να δικαιολογηθεί η εξαφάνιση σχεδόν ολόκληρης της οθωμανικής πόλης πάνω στην Ακρόπολη μετά την ελληνική ανεξαρτησία, και χρωμάτισε το κλίμα μέσα στο οποίο ο λόρδος Έλγιν αφαίρεσε γλυπτά από τον χώρο, ανάμεσά τους και μία από τις ίδιες τις Καρυάτιδες. Η σωστή αφήγηση του παρελθόντος είναι μέρος της δίκαιης αντιμετώπισής του, και αυτό ισχύει για τους οθωμανικούς αιώνες όσο και για τους κλασικούς.
Το Ερέχθειο στο TimeLens
Η Ακρόπολη υπό οθωμανική κυριαρχία ήταν ένας πραγματικός, κατοικημένος τόπος, όχι σκηνικό για τις φαντασιώσεις άλλων. Πολύ πριν από αυτό, ο Παρθενώνας έγινε τέμενος και ο βράχος γέμισε σπίτια, μέρος της ιστορίας της οθωμανικής Αθήνας. Στην ανασύνθεσή μας μπορείτε να δείτε το Ερέχθειο ως μέρος της ζωντανής μικρής πόλης φρουράς που πραγματικά ήταν, αποκατεστημένο τη στιγμή που ήταν ακόμη σε χρήση.
