Όταν ο Παρθενώνας ήταν τέμενος
Φανταστείτε ότι στέκεστε στην Ακρόπολη πριν από τριακόσια χρόνια. Ο Παρθενώνας υψώνεται μπροστά σας όπως πάντα, αλλά ένας λεπτός μιναρές ανεβαίνει από τη νοτιοδυτική του γωνία, και το κάλεσμα για προσευχή απλώνεται πάνω από τις στέγες μιας μικρής οθωμανικής πόλης. Για περίπου δύο αιώνες, αυτός ήταν ο καθημερινός Παρθενώνας. Όχι ερείπιο, όχι μουσείο, αλλά ένα εν λειτουργία τέμενος στην καρδιά μιας ζωντανής πόλης.
Η ιδέα ότι υπήρχε τέμενος μέσα στον Παρθενώνα εκπλήσσει σχεδόν όλους. Κι όμως, είναι ένα από τα μεγαλύτερα κεφάλαια της ιστορίας του κτιρίου, και σχεδόν τίποτα από αυτό δεν έχει μείνει να το δει κανείς.
Από ναός σε εκκλησία και σε τέμενος
Όταν ήρθαν οι Οθωμανοί, ο Παρθενώνας είχε ήδη υπάρξει πολλά πράγματα. Χτισμένος ως ναός της Αθηνάς, λειτούργησε αργότερα για αιώνες ως χριστιανική εκκλησία. Λίγες δεκαετίες μετά την οθωμανική κατάκτηση της Αθήνας το 1458, μετατράπηκε ξανά, αυτή τη φορά σε τέμενος. Οι αλλαγές ήταν μετριοπαθείς. Η χριστιανική αψίδα έγινε μιχράμπ στραμμένο προς τη Μέκκα, προστέθηκε μιμπάρ για τον ιμάμη, οι ζωγραφισμένοι τοίχοι ασβεστώθηκαν και ο παλιός γωνιακός πύργος, άλλοτε καμπαναριό, υψώθηκε για να γίνει μιναρές. Το ίδιο το μεγάλο κτίσμα έμεινε σχεδόν ανέγγιχτο.
Ένα θαύμα που ήρθαν να δουν οι ταξιδιώτες
Τη δεκαετία του 1660 ο Οθωμανός ταξιδιώτης Εβλιγιά Τσελεμπή επισκέφθηκε την Αθήνα και θαύμασε το κτίριο, περιγράφοντάς το με αληθινό δέος. Οι Ευρωπαίοι επισκέπτες που ακολούθησαν άφησαν μερικές από τις λίγες μαρτυρίες που έχουμε για τον Παρθενώνα όσο ήταν ακόμη ακέραιος. Για το μεγαλύτερο μέρος αυτής της περιόδου ο ναός διατήρησε τη στέγη, τους τοίχους και σχεδόν όλους τους κίονές του, μια εκπληκτική επιβίωση μετά από δύο χιλιάδες χρόνια. Αυτή ήταν η καρδιά της οθωμανικής Αθήνας, μιας μικρής επαρχιακής πόλης μαζεμένης στους πρόποδες του ιερού βράχου. Πολύ κοντά, το Ερέχθειο χρησίμευε ως κατοικία του διοικητή της φρουράς, μέρος της καθημερινής ζωής που γέμιζε την ακρόπολη.
Η νύχτα που άλλαξαν όλα
Όλα τελείωσαν με την έκρηξη του 1687. Κατά τη διάρκεια μιας ενετικής πολιορκίας οι Οθωμανοί φύλαγαν πυρίτιδα μέσα στον Παρθενώνα, και μια οβίδα που έπεσε την ανατίναξε. Η έκρηξη διέλυσε το κτίριο και άφησε το ερείπιο που αναγνωρίζουμε σήμερα. Είναι μια ιστορία που αξίζει να ειπωθεί από μόνη της, και το κάνουμε αναλυτικά σε ξεχωριστό άρθρο.
Ένα δεύτερο τέμενος μέσα στα ερείπια
Οι Οθωμανοί επέστρεψαν σύντομα και, αντί να εγκαταλείψουν τον χώρο, έχτισαν ένα μικρότερο, ξεχωριστό τέμενος μέσα στο διαλυμένο κέλυφος του Παρθενώνα. Αυτό το δεύτερο τέμενος στάθηκε για πολύ περισσότερο από έναν αιώνα. Είναι αξιοσημείωτο ότι άντεξε αρκετά ώστε να φωτογραφηθεί. Εμφανίζεται στην πρώτη φωτογραφία της Ακρόπολης που τραβήχτηκε ποτέ, το 1839: ένα μικρό κτίριο με τρούλο, ήσυχο ανάμεσα στους σπασμένους κίονες.
Πώς χάθηκε το τέμενος
Όταν η Αθήνα έγινε μέρος της ανεξάρτητης Ελλάδας τη δεκαετία του 1830, οι αντιλήψεις άλλαξαν. Το νέο κράτος ήθελε να θεωρείται κληρονόμος της κλασικής Αθήνας, και οι μεταγενέστερες οθωμανικές, φραγκικές και βυζαντινές προσθήκες αντιμετωπίστηκαν ως περιττά στοιχεία που έκρυβαν αυτό το ιδεώδες. Ο μιναρές γκρεμίστηκε, το δεύτερο τέμενος κατεδαφίστηκε το 1843, ο μεσαιωνικός Φράγκικος Πύργος ακολούθησε το 1875, και τα σπίτια που κάλυπταν τον βράχο απομακρύνθηκαν. Η Ακρόπολη που επισκεπτόμαστε σήμερα, απογυμνωμένη ως τον αρχαίο σκελετό της, είναι εν μέρει μια σκόπιμη δημιουργία του 19ου αιώνα.
Βλέποντας ξανά το τέμενος του Παρθενώνα
Είναι μία από τις ιστορίες που αγαπάμε περισσότερο στο TimeLens, ακριβώς επειδή τόσο λίγα σώζονται από αυτήν. Με βάση λεπτομερείς ανασυνθέσεις της οθωμανικής Ακρόπολης, το TimeLens σας επιτρέπει να σταθείτε στον βράχο και να δείτε τον Παρθενώνα όπως ήταν κατά τους οθωμανικούς αιώνες, με τέμενος, μιναρέ και όλα τα υπόλοιπα, αποκατεστημένο στον ίδιο τον τόπο όπου στεκόταν κάποτε.
