Toen het Parthenon een moskee was

Stel je voor dat je driehonderd jaar geleden op de Akropolis staat. Het Parthenon rijst voor je op zoals altijd, maar uit de zuidwestelijke hoek steekt een slanke minaret omhoog, en de oproep tot het gebed klinkt over de daken van een klein Ottomaans stadje. Ongeveer twee eeuwen lang was dit het alledaagse Parthenon. Geen ruïne, geen museum, maar een werkende moskee in het hart van een levende stad.

Het idee dat er een moskee in het Parthenon was, verrast bijna iedereen. Toch is het een van de langste hoofdstukken in de geschiedenis van het gebouw, en er is vrijwel niets meer van te zien.

Van tempel naar kerk naar moskee

Toen de Ottomanen kwamen, was het Parthenon al van alles geweest. Gebouwd als tempel voor Athena, diende het later eeuwenlang als christelijke kerk. Binnen enkele decennia na de Ottomaanse verovering van Athene in 1458 werd het opnieuw omgebouwd, dit keer tot moskee. De veranderingen waren bescheiden. De christelijke apsis werd een mihrab gericht op Mekka, er kwam een minbar voor de imam, de beschilderde muren werden witgekalkt en de oude hoektoren, ooit een klokkentoren, werd verhoogd tot minaret. Het grote bouwwerk zelf bleef vrijwel onaangetast.

Een wonder waar reizigers op afkwamen

In de jaren 1660 bezocht de Ottomaanse reiziger Evliya Çelebi Athene en raakte vol bewondering voor het gebouw, dat hij met echte verwondering beschreef. De Europese bezoekers die volgden, lieten enkele van de weinige verslagen na die we hebben van het Parthenon toen het nog heel was. Het grootste deel van deze periode behield de tempel zijn dak, zijn muren en bijna al zijn zuilen, een verbazingwekkende overleving na tweeduizend jaar. Dit was het hart van Ottomaans Athene, een klein provinciestadje aan de voet van de heilige rots. Vlakbij diende het Erechtheion als residentie van de garnizoenscommandant, onderdeel van het dagelijks leven dat de burcht vulde.

De nacht waarin alles veranderde

Daar kwam een einde aan met de explosie van 1687. Tijdens een Venetiaans beleg sloegen de Ottomanen buskruit op in het Parthenon, en een inslaande granaat bracht het tot ontploffing. De explosie scheurde het gebouw uiteen en liet de ruïne achter die we vandaag kennen. Het is een verhaal dat op zichzelf verteld verdient te worden, en dat doen we ook, uitgebreid, in een apart artikel.

Een tweede moskee in de ruïne

De Ottomanen keerden al snel terug, en in plaats van de plek te verlaten, bouwden ze een kleinere, losse moskee binnen het verwoeste omhulsel van het Parthenon. Deze tweede moskee stond ruim een eeuw. Opmerkelijk genoeg bleef ze lang genoeg staan om gefotografeerd te worden. Ze is te zien op de allereerste foto van de Akropolis, gemaakt in 1839: een klein gebouw met een koepel, rustig tussen de gebroken zuilen.

Hoe de moskee verdween

Toen Athene in de jaren 1830 deel werd van het onafhankelijke Griekenland, veranderde de houding. De jonge natie wilde gezien worden als erfgenaam van het klassieke Athene, en de latere Ottomaanse, Frankische en Byzantijnse toevoegingen werden behandeld als rommel die dat ideaal aan het zicht onttrok. De minaret ging neer, de tweede moskee werd in 1843 gesloopt, de middeleeuwse Frankische Toren volgde in 1875, en de huizen die de rots hadden bedekt werden weggehaald. De Akropolis die we nu bezoeken, teruggebracht tot haar antieke kern, is deels een bewuste schepping van de negentiende eeuw.

De Parthenonmoskee opnieuw zien

Dit is een van de verhalen waar we bij TimeLens het meest van houden, juist omdat er zo weinig van over is. Op basis van gedetailleerde reconstructies van de Ottomaanse Akropolis laat TimeLens je op de rots staan en het Parthenon zien zoals het door de Ottomaanse eeuwen heen was, met moskee, minaret en al, hersteld op de plek waar het ooit stond.