De Akropolis in de Ottomaanse tijd: de dag dat de marmers vertrokken
Stel je voor dat je in de Ottomaanse tijd op de Akropolis staat, om precies te zijn in het jaar 1805. Het is precies de plek waar, in onze klassieke reconstructie, de Panathenaeïsche processie ooit het Parthenon in zijn beschilderde glorie bereikte. Tweeduizend jaar later vertelt diezelfde grond een heel ander verhaal. Dit is onze nieuwste TimeSpot, en die staat nu in de TimeLens app.
Een verwoest Parthenon en een Ottomaans stadje
Het Parthenon voor je lijkt al sterk op de ruïne die we vandaag kennen, en daar is een precieze reden voor. In 1687, tijdens een Venetiaans beleg, sloeg het Ottomaanse garnizoen buskruit op in de tempel. Eén enkele mortiergranaat trof doel, en de explosie scheurde het gebouw uiteen, een einde aan meer dan tweeduizend jaar waarin het grotendeels intact had gestaan. In 1805 is de Akropolis geen afgezonderd monument meer. Het is een levend stadje. Huizen en bijgebouwen bedekken de rots, een kleine moskee staat in het gebroken omhulsel van het Parthenon en de middeleeuwse Frankische Toren rijst op boven de ingang. Mensen wonen, werken en bidden hier, tussen de ruïnes.
Het moment dat de marmers werden weggehaald
Kijk naar het Parthenon en je ziet de scène die deze TimeSpot bepaalt. Een kraan laat een beeldhouwwerk zakken uit de verwoeste tempel: de kop van een van de paarden die de wagen van maangodin Selene trokken, van het oostelijke fronton. Vlakbij geeft een agent van Lord Elgin leiding aan het werk, met gebeeldhouwde platen van het fries en metopen naast hem op de grond. Elders wordt een Kariatide, een van de marmeren maagden van het portiek van het Erechtheion, weggereden, haar voeten nog altijd gericht naar de tempel die ze meer dan tweeduizend jaar had gedragen.
Tussen 1801 en 1805 liet Lord Elgin, toen Brits ambassadeur bij het Ottomaanse Rijk, zijn agenten ongeveer de helft van de bewaard gebleven beelden van het Parthenon weghalen, samen met een Kariatide van het Erechtheion en stukken van andere gebouwen op de Akropolis. Het werk in Athene stond onder toezicht van de schilder Giovanni Battista Lusieri. In totaal werden zo'n vijftien metopen, vijfenzeventig meter van het fries en zeventien figuren uit de frontons naar Groot-Brittannië gebracht, waar ze vandaag nog altijd in het British Museum staan.
Een discussie die nooit is beslecht
Al in die tijd verdeelden de verwijderingen de meningen. De dichter Lord Byron veroordeelde ze in druk, terwijl anderen beweerden dat het een reddingsdaad was. Twee eeuwen later is de vraag niet minder levend. Griekenland streeft naar hereniging van de beelden in het Akropolismuseum, dat is gebouwd met ruimte die voor hen is vrijgehouden, terwijl het British Museum volhoudt dat ze rechtmatig zijn verworven en dat de Britse wet een permanente teruggave verhindert. De kwestie werd in 2026 opnieuw aangekaart bij UNESCO. We hebben niet geprobeerd die discussie hier te beslechten. Ons doel was om het moment zo getrouw te tonen als de historische bronnen toelaten, en je het zelf te laten zien. Want of je nu vindt dat ze gestolen zijn of rechtmatig meegenomen, het was een historisch moment.
Gebaseerd op onderzoek
Zoals al onze reconstructies van Athene rust deze TimeSpot op een architectonisch model van Dimitris Tsalkanis, met steun van professor Chrysanthos Kanellopoulos. Voor deze scène waren tekeningen, prenten en reisverslagen uit het begin van de negentiende eeuw onmisbaar: daarmee konden we de gebouwen, de moskee en het weghalen zelf met vertrouwen plaatsen. Hij voegt zich bij onze groeiende reconstructie van de Akropolis, naast de klassieke Akropolis en de Romeinse tijd, allemaal gezien vanaf dezelfde plek.
Zie het zelf
De Akropolis in de Ottomaanse tijd staat nu in de TimeLens app, zowel op iOS als op Android. Sta waar de Panathenaeïsche processie ooit langskwam, en wees getuige van dezelfde grond in 1805, terwijl een bepalend moment in het verhaal van het Parthenon zich om je heen afspeelt.
We maken deze reconstructies samen met musea, historici en supporters die vinden dat het verleden opnieuw gezien moet worden. Wil je ons helpen er meer van te reconstrueren? Dan kun je ons steunen via Patreon. En vertegenwoordig je een museum of erfgoedlocatie? Dan horen we graag van je (stuur ons een e-mail via hello@timelens.eu).
