Το Ωδείο του Ηρώδη του Αττικού: βλέποντας μέσα από τον τοίχο
Υπάρχει ένα σημείο στη νότια κλιτύ της Ακρόπολης, ανοιχτό ακόμη και σήμερα στους επισκέπτες, όπου κάποτε δεν θα βλέπατε απολύτως τίποτα. Μόνο έναν μακρύ, καμπύλο τοίχο από ανοιχτόχρωμη πέτρα. Κανέναν κίονα, κανένα γλυπτό, ούτε μία πόρτα. Μόνο, αν αφουγκραζόσασταν προσεκτικά, τον ήχο μιας μουσικής που ξέφευγε, αδυνατισμένη από την απόσταση και την πέτρα. Το νεότερο TimeSpot μας σας δείχνει ακριβώς αυτό το σημείο, στο Ωδείο του Ηρώδη του Αττικού, λίγο μετά την ολοκλήρωσή του.
Ανοίγοντας τον τοίχο
Με αυτή την ανασύνθεση θέλαμε να αποτυπώσουμε κάτι περισσότερο από το ίδιο το κτίριο: θέλαμε να αποτυπώσουμε την έκπληξη. Έτσι, αντί απλώς να σας δείξουμε το Ωδείο, το TimeSpot σάς επιτρέπει να ανοίξετε τον τοίχο μπροστά σας. Ένα ρυθμιστικό στην οθόνη αφαιρεί την πέτρα, και η θέα αλλάζει ώστε να κοιτάτε κατευθείαν μέσα στην αίθουσα από ψηλά, σαν να είχε γίνει ο τοίχος γυάλινος. Είναι ένα μικρό δείγμα οπτικής αφήγησης, αλλά αναπαράγει κάτι αληθινό: από το μονοπάτι απ' έξω, ούτε οι επισκέπτες της αρχαιότητας θα μάντευαν ποτέ τι βρισκόταν πίσω από αυτόν τον τοίχο.
Μέσα στην αίθουσα
Ανοίξτε τον και θα βρείτε πέντε χιλιάδες ανθρώπους, κατά ορισμένους υπολογισμούς περισσότερους, στριμωγμένους σε ένα απότομο κοίλο από λευκό μάρμαρο, με περισσότερες από τριάντα σειρές που κατεβαίνουν προς τη σκηνή. Μουσικοί παίζουν αυλό και κιθάρα, και δίπλα τους στέκεται κάτι απρόσμενο: η ύδραυλις, το υδραυλικό όργανο, που είχε επινοήσει ένας μηχανικός στην Αλεξάνδρεια περίπου τέσσερις αιώνες νωρίτερα. Είναι το αρχαιότερο γνωστό μας πληκτροφόρο όργανο και ο μακρινός πρόγονος κάθε εκκλησιαστικού οργάνου σε κάθε καθεδρικό ναό που χτίστηκε από τότε.
Πάνω από το κοινό, η οροφή ανασυντίθεται με βαθιά τετράγωνα φατνώματα, το καθένα με έναν επιχρυσωμένο ρόδακα, από κέδρο που ήρθε από τα βουνά του Λιβάνου. Οι αρχαίοι συγγραφείς την περιγράφουν ως απίστευτα δαπανηρή, και αυτό ακριβώς ήταν το ζητούμενο: ο χορηγός της ήθελε να είναι. Το πραγματικό θαύμα όμως είναι αυτό που λείπει. Οι ανασκαφές δεν βρήκαν ποτέ ίχνος εσωτερικών κιόνων πουθενά στο κτίριο, πράγμα που σημαίνει ότι η στέγη κάλυπτε ολόκληρη την αίθουσα, ή σχεδόν ολόκληρη, με ένα ενιαίο άνοιγμα. Πώς επιτεύχθηκε αυτό εξακολουθεί να συζητείται από τους μηχανικούς, και καμία εξήγηση δεν έχει επικρατήσει. Το κοντινό Ωδείο του Περικλή, αντίθετα, χρειαζόταν περίπου ενενήντα κίονες για να στηρίξει τη στέγη του, που έκρυβαν τη θέα σε μεγάλο μέρος του κοινού. Εδώ κανενός η θέα δεν ήταν εμποδισμένη.
Δώρο ή εξιλέωση
Το κτίριο το παρήγγειλε ο Ηρώδης ο Αττικός, ένας Αθηναίος γεννημένος στην Ελλάδα από μια εξαιρετικά πλούσια οικογένεια, που είχε επίσης φτάσει στο αξίωμα του Ρωμαίου υπάτου και είχε διδάξει προσωπικά τους μελλοντικούς συναυτοκράτορες Μάρκο Αυρήλιο και Λεύκιο Βήρο. Το έχτισε στη μνήμη της συζύγου του, της Ρήγιλλας, μιας Ρωμαίας αριστοκράτισσας που είχε πεθάνει την προηγούμενη χρονιά, έγκυος οκτώ μηνών, αφού τη χτύπησε ένας από τους απελεύθερούς του. Ο αδελφός της, ύπατος κι αυτός, κατηγόρησε τον Ηρώδη ότι διέταξε τον φόνο. Ο Ηρώδης αθωώθηκε, επικαλούμενος το δημόσιο πένθος του ως απόδειξη της αθωότητάς του, αν και κάποιοι υποψιάζονταν ήδη τότε ότι το ίδιο το πένθος ήταν θέατρο. Αν το Ωδείο γεννήθηκε από θλίψη, ενοχή ή και τα δύο, είναι ένα ερώτημα που κανείς δεν έλυσε τότε και κανείς δεν μπορεί να λύσει σήμερα.
Τι ακολούθησε
Με τα μέτρα της αρχαιότητας, το Ωδείο δεν στάθηκε για πολύ. Το 267 μ.Χ. οι Έρουλοι λεηλάτησαν την Αθήνα και η στέγη κάηκε. Δεν ξαναχτίστηκε ποτέ. Το μάρμαρο αφαιρέθηκε για τις μεταγενέστερες οχυρώσεις της πόλης, και τα υπόλοιπα χάθηκαν σιγά σιγά κάτω από τη γη, τόσο που μεταγενέστεροι ταξιδιώτες πέρασαν το ερείπιο για γέφυρα. Ανασκάφηκε τον 19ο αιώνα και αναστηλώθηκε τη δεκαετία του 1950, και σήμερα φιλοξενεί ξανά συναυλίες, πάντα κάτω από τον ανοιχτό ουρανό. Η στέγη, το πιο αξιοσημείωτο μέρος ολόκληρου του κτιρίου, δεν επέστρεψε ποτέ.
Δείτε το με τα μάτια σας
Το Ωδείο του Ηρώδη του Αττικού είναι πλέον στην εφαρμογή TimeLens. Σταθείτε στο ίδιο σημείο στην πλαγιά της Ακρόπολης, ανοίξτε τον τοίχο και δείτε αυτό από το οποίο περνούσαν γενιές Αθηναίων χωρίς να ξέρουν ποτέ ότι βρισκόταν εκεί.
Αν θέλετε να παρακολουθείτε τη δουλειά μας και να στηρίξετε περισσότερες ανασυνθέσεις σαν αυτή, μπορείτε να μας βρείτε στο Patreon. Και αν εκπροσωπείτε ένα μουσείο ή έναν χώρο πολιτιστικής κληρονομιάς, θα χαρούμε πολύ να επικοινωνήσετε μαζί μας.
