Het Odeion van Herodes Atticus: door de muur heen kijken

Er is een plek op de zuidhelling van de Akropolis, nog altijd toegankelijk voor bezoekers, waar je ooit helemaal niets zou hebben gezien. Alleen een lange, gebogen muur van lichte steen. Geen zuilen, geen beeldhouwwerk, geen enkele deur. Alleen, als je goed luisterde, het geluid van muziek dat ontsnapte, gedempt door afstand en steen. Onze nieuwste TimeSpot laat je precies die plek zien, bij het Odeion van Herodes Atticus, kort na de voltooiing.

De muur openen

Met deze reconstructie wilden we meer vastleggen dan alleen het gebouw zelf: we wilden de verrassing ervan vangen. Dus in plaats van je alleen het Odeion te laten zien, laat de TimeSpot je de muur voor je openen. Met een schuifregelaar op het scherm verdwijnt de steen, en het beeld verschuift zodat je van bovenaf recht de zaal in kijkt, alsof de muur van glas was geworden. Het is een klein stukje visuele vertelkunst, maar het laat iets echts zien: bezoekers in de oudheid zouden vanaf het pad buiten evenmin hebben kunnen raden wat er achter die muur stond.

In de zaal

Open de muur en je ziet vijfduizend mensen, volgens sommige tellingen meer, dicht opeen in een steile kom van wit marmer, meer dan dertig rijen die afdalen naar het toneel. Muzikanten spelen op een fluit en een kithara, en naast hen staat iets onverwachts: de hydraulis, het waterorgel, zo'n vier eeuwen eerder ontwikkeld door een ingenieur in Alexandrië. Het is het oudste toetsinstrument dat we kennen, en de verre voorouder van elk orgel in elke kathedraal die sindsdien is gebouwd.

Boven het publiek is het plafond gereconstrueerd met diepe vierkante cassetten, elk met een vergulde rozet, gemaakt van cederhout uit de bergen van Libanon. Antieke schrijvers beschrijven het als fantastisch kostbaar, en dat is precies de bedoeling: de opdrachtgever wilde dat het zo was. Maar het echte wonder is wat er ontbreekt. Bij opgravingen is nergens in het gebouw een spoor van binnenzuilen gevonden, wat betekent dat het dak de hele zaal, of bijna de hele zaal, in één vrije overspanning overbrugde. Hoe dat werd bereikt, is ook nu nog onderwerp van discussie onder ingenieurs, en geen enkele verklaring heeft gewonnen. Het nabijgelegen Odeion van Perikles had daarentegen zo'n negentig zuilen nodig om het dak te dragen, die voor een groot deel van het publiek het zicht blokkeerden. Hier had niemand een belemmerd zicht.

Een geschenk, of een boetedoening

Het gebouw werd gebouwd in opdracht van Herodes Atticus, een in Griekenland geboren Athener uit een immens rijke familie, die ook tot Romeins consul was opgeklommen en persoonlijk de latere medekeizers Marcus Aurelius en Lucius Verus had onderwezen. Hij bouwde het als gedenkteken voor zijn vrouw, Regilla, een Romeinse edelvrouw die het jaar ervoor was overleden, acht maanden zwanger, nadat een van zijn vrijgelatenen haar had geslagen. Haar broer, zelf Romeins consul, beschuldigde Herodes ervan opdracht te hebben gegeven tot de moord. Herodes werd vrijgesproken en wees op zijn eigen openbare rouw als bewijs van zijn onschuld, al vermoedden sommigen toen dat die rouw zelf een vertoning was. Of het Odeion voortkwam uit verdriet, schuld of allebei, is een vraag die toen niemand beantwoordde en die nu niemand kan beantwoorden.

Wat er daarna kwam

Naar antieke maatstaven stond het Odeion niet lang. In 267 na Christus plunderden de Herulen Athene en brandde het dak af. Het werd nooit herbouwd. Het marmer werd weggehaald voor latere stadsverdedigingen, en de rest verdween langzaam onder de grond, zo grondig dat latere reizigers de ruïne aanzagen voor een brug. Het werd in de negentiende eeuw opgegraven en in de jaren 1950 gerestaureerd, en er worden vandaag weer concerten gehouden, altijd onder de open hemel. Het dak, het meest opmerkelijke deel van het hele gebouw, kwam nooit terug.

Zie het zelf

Het Odeion van Herodes Atticus staat nu in de TimeLens app. Sta op dezelfde plek op de helling van de Akropolis, open de muur en zie wat generaties Atheners passeerden zonder ooit te weten dat het er was.

Wil je ons werk volgen en meer reconstructies zoals deze steunen? Dan kun je je bij ons aansluiten op Patreon. En vertegenwoordig je een museum of erfgoedlocatie? Dan horen we graag van je.